Yüksekte çalışmada önce işin yerde yapılıp yapılamayacağına bakılır; yapılamıyorsa korkuluk, çalışma platformu, iskele ve güvenlik ağı gibi toplu koruma önlemleri kişisel koruyucu donanımdan önce gelir. Emniyet kemeri yalnızca uygun bir ankraj noktası, enerji sönümleyici ve yazılı bir kurtarma planıyla birlikte kullanılır. Yüksekte çalışacak kişiler işe özel eğitim almalı ve işyeri hekimince bu işe uygun bulunmalıdır.
Yüksekten düşme, iş kazalarında ölümlerin en sık nedenleri arasında yer alır. Çatıda yapılan kısa bir tamir, bir raf üzerindeki malzemeye uzanmak ya da bir makinenin üst kısmında yapılan bakım; hepsi yüksekte çalışmadır. Bu yüzden risk değerlendirmesinde yükseklik tek başına değil, düşülebilecek yüzey ve çalışmanın şekliyle birlikte ele alınır.
Önlemlerin doğru sırası
- Yüksekte çalışmayı ortadan kaldırın: parçaları yerde monte edip yerine kaldırmak, uzun saplı aletler kullanmak gibi.
- Toplu koruma: korkuluk, sabit veya mobil çalışma platformu, iskele, güvenlik ağı. Toplu koruma, o alandaki herkesi aynı anda korur.
- Kişisel düşüş önleyici sistemler: paraşüt tipi emniyet kemeri, enerji sönümleyici, uygun ankraj noktası.
- İdari önlemler: iş izni, eğitim, alanın işaretlenmesi ve altına girişin engellenmesi.
Korkuluk, iskele ve merdiven
- Kenar boşlukları; ana korkuluk, ara korkuluk ve topuk levhasından oluşan korkuluklarla kapatılır.
- İskeleler yetkin kişilerce kurulur, kullanımdan önce kontrol edilir ve kontrol etiketiyle işaretlenir; mobil iskelelerde tekerlekler kilitlenir.
- El merdivenleri yalnızca kısa süreli ve hafif işler için kullanılır; sağlam zemine kurulur, kaymaya karşı sabitlenir.
- Kırılgan çatılarda (ışıklık, eski levha) yürüme platformu ve güvenlik ağı olmadan çalışılmaz.
Emniyet kemeri tek başına yetmez
Paraşüt tipi emniyet kemeri, düşmeyi durdurur ama düşmeyi önlemez. Doğru kullanım için şunlar birlikte sağlanmalıdır:
- Düşme yükünü taşıyabilecek, çalışanın üst seviyesinde bir ankraj noktası
- Düşüş anındaki yükü azaltan enerji sönümleyici ve uygun uzunlukta lanyard
- Her kullanımdan önce kemer, kanca ve dikişlerin gözle kontrolü; üreticinin öngördüğü aralıklarla yetkin kişi kontrolü
- Askıda kalan çalışanın kısa sürede indirilmesini sağlayacak kurtarma planı ve ekipmanı
Kemerde askıda kalan bir kişi kısa sürede bilincini kaybedebilir. Kurtarma planı olmadan kemerle yüksekte çalışmaya başlanmamalıdır.
Eğitim, iş izni ve sağlık uygunluğu
- Yüksekte çalışacak kişilere risk değerlendirmesine dayanan, uygulamalı ve işe özel eğitim verilir.
- Çatı, cephe ve platform çalışmaları gibi işler iş izni sistemiyle planlanır.
- İşyeri hekimi, işe giriş ve periyodik muayenelerde çalışanın yüksekte çalışmaya uygunluğunu değerlendirir; denge bozukluğu, baş dönmesi ve bazı ilaç kullanımları dikkate alınır.
Sık sorulan sorular
Yüksekte çalışma eğitimi zorunlu mu?
6331 sayılı Kanun, çalışanlara işe ve risklere özgü eğitim verilmesini ister. Yüksekte çalışılan işlerde bu eğitim, risk değerlendirmesine dayanarak ve uygulamalı olarak verilmelidir.
Emniyet kemeri takmak yeterli mi?
Hayır. Önce toplu koruma önlemleri (korkuluk, platform, ağ) değerlendirilir. Kemer kullanılacaksa uygun ankraj noktası, enerji sönümleyici, kullanım öncesi kontrol ve kurtarma planı birlikte sağlanmalıdır.
El merdiveniyle çalışma yapılabilir mi?
Kısa süreli ve hafif işler için, merdiven sağlam zemine kurulup sabitlendiğinde ve üç temas noktası korunarak kullanılabilir. Uzun süreli veya ağır işlerde çalışma platformu ya da iskele tercih edilmelidir.
Kaynaklar
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (RG 30.06.2012, 28339)
- Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği (RG 05.10.2013, 28786)
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (RG 25.04.2013, 28628)
- Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik (RG 02.07.2013, 28695)
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği (RG 29.12.2012, 28512)
Bu rehber bilgi amaçlıdır; işyerinize özel değerlendirme için bizimle görüşün.
İşyeriniz için destek alın
A sınıfı uzmanlarımızla işyerinizi birlikte değerlendirelim.
